Chưa đề cao vai trò tham vấn của người dân

Chiều tối ngày 14/11, Hội đồng dân tộc của Quốc hội đã phối hợp với Ủy ban Dân tộc tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu đánh giá tác động kinh tế – xã hội các dự án tái định cư thủy điện và hiệu quả các chính sách giao đất giao rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Kết quả thực hiện hai chính sách tác động chưa tích cực tới đời sống sinh kế của đồng bào dân tộc do còn nhiều khoảng trống chính sách và chưa đề cao vai trò tham vấn của người dân trong việc thực hiện.

Đánh giá tác động kinh tế – xã hội các dự án tái định cư (TĐC) thủy điện đối với đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), nghiên cứu chỉ ra rằng, sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định còn nhiều hạn chế và mang tính hình thức. Mặc dù các văn bản pháp lý hiện hành đều quy định bắt buộc việc thông báo cho các hộ dân trong vùng dự án về kế hoạch xây dựng công trình thủy điện, lộ trình thu hồi đất cũng như các chế độ về hỗ trợ, đền bù. Tuy nhiên, hầu hết các cuộc họp của nhà đầu tư và chính quyền với người dân chỉ mang mục đích thông báo cho các hộ biết, tiếng nói của các hộ dân rất hạn chế. Ngay cả công tác công bố thông tin cũng chưa được thực hiện hiệu quả dẫn đến tình trạng phần lớn các hộ dân, đặc biệt là các hộ DTTS không nắm được vấn đề và chính sách liên quan. Hầu hết các dự án thủy điện đều đảm bảo sự tham gia của người dân vào công tác kiểm đếm và đo đạc phần diện tích đất ruộng, nhà ở, tài sản và hoa màu. Tuy nhiên, quá trình này mới chỉ mang tính hình thức. Bên cạnh đó, các hỗ trợ hậu TĐC phần lớn vẫn mang tính ngắn hạn và ở mức thấp trong khi quá trình ổn định cuộc sống và phục hồi sản xuất lại cần các hỗ trợ dài hạn có thể lên tới 5-10 năm. Số lượng các hỗ trợ cho người dân sau khi di dời tương đối nhiều, nhưng thiếu hiệu quả do không dựa trên nhu cầu thực tế, phong tục tập quán hay kỳ vọng của người hưởng lợi. Các hỗ trợ chuyển đổi nghề hay đa dạng hóa sinh kế cho người dân còn hạn chế. Cùng với đó, quá trình bố trí dân cư không hợp lý đã gây ra một số hệ lụy về vệ sinh môi trường…

Về chính sách giao đất giao rừng (GĐGR), hầu hết các hộ DTTS tại điểm nghiên cứu được hỏi đều chưa hiểu rõ nghĩa vụ, quyền lợi, cơ chế hưởng lợi và các chính sách hỗ trợ GĐGR và cũng không có nhiều thông tin về nguồn quỹ đất hiện có. Số hộ DTTS được GĐGR còn thấp so với nhu cầu và tiến độ chậm. Một số nơi có chú ý DTTS là đối tượng ưu tiên trong chính sách GĐGR nhưng cách thức triển khai trên thực tế là chưa ưu tiên cũng như chưa căn cứ vào nhu cầu, khả năng quản lý, tập quán sinh kế, văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS. Trong giai đoạn đầu GĐGR, chính quyền và tổ chức thường giao cho hộ có điều kiện chi trả chi phí GĐGR, hộ dám nghĩ dám làm, có năng lực trình độ, trong khi phần lớn các hộ DTTS trình độ thấp, năng lực tài chính hạn chế. Bên cạnh đó, người dân chưa được hưởng lợi nhiều từ rừng do đất, rừng giao xấu, nghèo.

Ông Danh Út- Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội: Trong giai đoạn tiếp theo, Quốc hội và Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng Luật Dân tộc, chính sách dân tộc để đảm bảo thực hiện tốt tái định cư, giao đất giao rừng. Không chỉ hỗ trợ, bồi hoàn, bồi thường mà sẽ kết hợp nhiều vấn đề khác như phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc.

Lấp khoảng trống chính sách

Nhiều đại biểu tại hội thảo nhận định, các văn bản pháp lý và chính sách về di dân tái định cư đã dần được hoàn thiện, tạo ra khung pháp lý căn bản để triển khai các chương trình dự án tái định cư tốt hơn. Tuy nhiên, các chính sách này vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề chưa được giải quyết, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến đồng bào DTTS. Đặc biệt các văn bản quy định cụ thể cho các dự án thủy điện còn thiếu. Ngoại trừ một số dự án lớn như thủy điện Tuyên Quang với các quyết định cụ thể để quản lý quá trình thu hồi đất và giao đất ở, đất sản xuất cho dân tái định cư, hiện nay các chính sách riêng cho các công trình thủy điện vẫn còn thiếu. Bên cạnh đó, nguyên tắc bồi thường và hỗ trợ quản lý giá đất còn nhiều bất cập. Việc triển khai Nghị định số 69/2009/NĐ- CP còn lúng túng do không có hướng dẫn cụ thể để thực hiện cơ chế bồi thường và hỗ trợ các đối tượng bị thu hồi đất. Cơ chế “chia sẻ lợi ích” được đưa ra với mục tiêu tạo nguồn vốn để phát triển cho địa phươmg, tuy nhiên cơ chế này vẫn chưa được đưa vào luật và các văn bản pháp luật. Do vậy, các quy định liên quan đến chia sẻ lợi ích của các dự án với cộng đồng nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống hậu tái định cư cần được cân nhắc để lồng ghép vào các quy định hiện hành. Ngoài ra, các yếu tố phi vật chất hoàn toàn không được đề cập đến trong chính sách đền bù như cơ hội kinh tế, tri thức bản địa,văn hóa hay liên kết thị trường.

Chính sách GĐGR hiện chưa đảm bảo sinh kế cho người dân; sinh kế cơ bản của hộ DTTS không dựa vào rừng. Quỹ đất lâm nghiệp giới hạn, dù lấy toàn bộ đất lâm nghiệp của cả nước chia cho dân số đồng bào DTTS cũng chỉ được khoảng 1,2triệu ha/người, trong khi dân số DTTS tiếp tục tăng. Như vậy GĐGR để đảm bảo phát triển sinh kế chỉ là giải pháp tình thế, ngắn hạn.

Những kiến nghị, đề xuất

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Danh Út- Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội nhấn mạnh, nhìn vào phân tích các văn bản trong việc thực hiện chính sách vừa qua thấy rằng, kết quả thực hiện của hai chính sách tác động không mấy tích cực đến đời sống sinh kế của đồng bào DTTS. Trong đó, vấn đề cốt lõi là do tham vấn chưa tốt, vai trò tham gia của người dân trong thực hiện chính sách chưa thực hiện triệt để.

Ông Danh Út cho rằng, đối với TĐC thủy điện: Thứ nhất, cần xem xét, bổ sung chính sách hộ TĐC về thủy điện. Thứ hai, phải có cơ chế tham vấn, phản hồi của người dân trong vấn đề thu hồi đất đai và thực hiện đúng chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong vấn đề thủy điện. Thứ ba, các giá trị phi vật thể cần được đưa vào chính sách đặc thù. Thứ tư, cần có quy định liên quan đến chia sẻ lợi ích giữa cộng đồng với Nhà nước, giữa doanh nghiệp và người dân trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách này. Thứ năm, cần đưa ra cơ chế giám sát cụ thể để hỗ trợ chủ trương đầu tư, đảm bảo quyền lợi của các bên trong quá trình thực hiện TĐC thủy điện. Với GĐGR, cần thay đổi nhận thức về hiệu quả sinh kế của chính sách này đối với đồng bào DTTS. Các chính sách này phải phù hợp với đặc tính kinh tế, văn hóa xã hội, môi trường, năng lực và trình độ phát triển của từng nhóm DTTS. Đồng thời, phải có chính sách phát triển sinh kế đa dạng, dài hạn trong thực hiện GĐGR. Hoàn chỉnh cơ sở dữ liệu quỹ đất nông lâm nghiệp và rừng để có cơ sở đáng tin cậy cho công tác quy hoạch, sửa đổi và bổ sung chính sách phù hợp.

Châu Long – Diệu Linh/baocongthuong.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s